Branża budowlana nie traci optymizmu - Relacja z PMR Forum Budownictwo 2017

 

Rok 2016 przyniósł sporo niespodzianek w sektorze budowlanym. Pierwsza edycja Forum PMR Budownictwo w Polsce 2017, które odbyło się 13 października br. w Hotelu Airport Okęcie w Warszawie, było doskonałą okazją do wymiany spostrzeżeń dotyczących aktualnej sytuacji w budownictwie i trendów widocznych na rynku, a także do podzielenia się swoimi planami oraz prognozami na najbliższe lata. Wzięło w nim udział ponad stu przedstawicieli kadry zarządzającej firm wykonawczych, deweloperskich, produkujących i dystrybuujących materiały budowlane oraz banków. Pomimo zastoju w rozstrzyganiu i ogłaszaniu przetargów na duże projekty infrastrukturalne oraz spowolnienia w realizacji inwestycji samorządowych, rozmowy oraz sondaże, jakie przeprowadziliśmy podczas konferencji wskazują na to, że nastroje wśród firm budowlanych nie są tak pesymistyczne, jak można by się tego spodziewać, analizując dane GUS dotyczące produkcji budowlano-montażowej w ostatnich miesiącach. Forum połączone było z premierą najnowszego raportu PMR: Sektor budowlany w Polsce, II połowa 2016 - Analiza rynku i prognozy rozwoju 2016-2021. Najświeższymi danymi dotyczącymi rozwoju sektora budowlanego podzielili się z uczestnikami forum Bartłomiej Sosna, Ekspert Rynku Budowlanego oraz Michał Bundyra, Ekonometryk w PMR.

 

Wykonawcy o czynnikach wzrostu rynku budowlanego i zagrożeniach oraz o swoich planach

 

Główne problemy trapiące aktualnie branżę budowlaną, na jakie podczas panelu dyskusyjnego zwracali uwagę wykonawcy, to przede wszystkim spowolnienie w przetargach na realizację dużych inwestycji infrastrukturalnych oraz spadek liczby inwestycji samorządowych. By dostosować się do trudniejszej sytuacji na rynku, firmy musiały w tym roku nieco zweryfikować strategię rozwoju, strukturę portfela zamówień, a niekiedy również politykę dotyczącą zatrudnienia. Z wypowiedzi Dyrektora Finansowego Strabag, Bogusława Wróblewskiego wynika, że firma chce podwoić swój udział segmencie kubaturowym, szczególnie mieszkaniowym, jednak bardziej jako wykonawca niż deweloper. Liczy jednak również na zlecenia w segmencie budynków przemysłowych, użyteczności publicznej oraz hydrotechnicznym. Jak poinformował Paweł Machnicki, Wiceprezes Wykonawczy firmy Skanska, koncern, którego aktualny portfel składa się w ok. 50% z zamówień na realizację projektów infrastrukturalnych, a w 50% ze zleceń w segmencie kubaturowym, planuje przekierować działania na pozyskiwanie dużych projektów, nie wychodząc z sektora publicznego. Natomiast Erbud, reprezentowany przez Członka Zarządu Józefa Adama Zubelewicza, koncentruje się nadal na pozyskiwaniu zleceń w segmencie kubaturowym. Budownictwo mieszkaniowe stanowi ok. 15% portfela zamówień firmy, natomiast projekty z sektora publicznego stanowią mniej niż 20% ogółu zleceń. Erbud dywersyfikuje swoją działalność również poprzez aktywność za granicą, na razie głównie na rynkach Europy Zachodniej. Jak poinformował Mariusz Jędrzejczyk, Dyrektor Oddziału Hochtief w Krakowie, firma nie jest obecna w segmencie inżynieryjnym, stawia na projekty mieszkaniowe, biurowe oraz przemysłowe. Zamówienia publiczne stanowią ok. 15-20% jej portfela.

 

Sondaż: Wzrostów przychodów w latach 2016-2017 oczekuje ponad 50% uczestników Forum PMR

Pomimo, tego że rok 2016 był dla branży budowlanej okresem pełnym wyzwań, aż 55% uczestników Forum PMR, bazując na wynikach sprzedażowych za pierwsze dwa lub trzy kwartały, oczekuje, że przychody ich firm z działalności na rynku budownictwa i nieruchomości, wzrosną w całym 2016 r. w stosunku do 2015 r. Jeśli natomiast chodzi o przewidywania firm dotyczące 2017 r., na zwyżki przychodów rok do roku liczy aż 58% osób uczestniczących w naszym sondażu, niższych przychodów spodziewa się jedynie 10% badanych. Obecne spadki, najdotkliwiej odczuwane przez sektor inżynieryjny, traktowane są zatem raczej jako krótkookresowa korekta, a w prognozach firm budowlanych na kolejne lata dominuje optymizm.

 

Firmy wykonawcze biorące udział w panelu dyskusyjnym, oprócz firmy Skanska, która w bieżącym roku zdecydowała się na redukcję zatrudnienia o ok. 12%, nie planują zwolnień. Strabag dokonał restrukturyzacji zatrudnienia w latach 2012-2013 i od tej pory pozostaje ono na stabilnym poziomie. Rok 2017 także nie powinien przynieść zmian w tym zakresie. W planach firmy Erbud, zatrudniającej obecnie ok. 2 tys. pracowników, jest natomiast wzmocnienie swojego nadzoru budowlanego.

W dyskusji dotyczącej łańcucha finansowania, przedstawicie firm Strabag i Skanska nie zgłaszali istotnych problemów z wypłatami należności na linii inwestor-wykonawca. Józef Zubelewicz zwrócił jednak uwagę na przedłużający się nierzadko proces ostatecznego rozliczenia całego projektu przez inwestora, co może nie stanowi wielkiego problemu dla dużych firm, jednak może negatywnie oddziaływać na kondycję mniejszych wykonawców. Natomiast Mariusz Jędrzejczyk wyraził opinię, iż przeszkodą w efektywnym rozstrzyganiu sporów są często kwestie strukturalne, m.in. niesprawnie funkcjonujące sądownictwo oraz źle skonstruowane umowy.

 

 

Jeśli chodzi o ocenę wpływu zmiany ekipy rządzącej, która miała miejsce rok temu, na sytuację na rynku budowlanym, paneliści zwracali przede wszystkim uwagę na opóźnienia w inwestycjach infrastrukturalnych, zwłaszcza kolejowych oraz energetycznych, ale też na liczne zmiany legislacyjne. Mariusz Jędrzejczyk zauważył ponadto, że zastój w segmencie infrastrukturalnym, powoduje, iż nasila się rywalizacja wśród firm wykonawczych o zlecenia w segmencie kubaturowym.

Uczestniczący w dyskusji przedstawiciele firm nie dostrzegają na razie efektów wejścia w życie nowelizacji prawa zamówień publicznych (w lipcu br.) na sposób rozstrzygania przetargów. Według Józefa Zubelewicza, gdyby dopuszczalny był zabroniony obecnie dialog techniczny, cena nie stanowiłaby problemu. Zdaniem Pawła Machnickiego, zmiany w prawie zamówień publicznych to dobry kierunek, jednak kreowanie poza cenowych kryteriów nie jest łatwe, wymaga edukacji i popularyzacji. Oceny istotnych z punktu widzenia branży budowlanej zmian prawnych, m.in. związanych z nowym Kodeksem Urbanistyczno-Budowlanym, ustawą o obrocie ziemią rolną oraz konsekwencji ograniczenia solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawców w senackim projekcie ustawy o zmianie kodeksu cywilnego, dokonał dr Konrad Marciniuk, Radca Prawny reprezentujący Kancelarię Miller Canfield.

 

Sondaż: 43% uczestników Forum PMR uznało, że wpływ decyzji o Brexicie będzie mieć średni wpływ na polską gospodarkę w 2017 r.

Jeśli chodzi o istotne zewnętrzne czynniki gospodarczo-polityczne mogące oddziaływać w następnych latach na rynek polski, zapytaliśmy uczestników forum o ich oczekiwania dotyczące wpływu decyzji o Brexicie na polską gospodarkę w 2017 r. 43% respondentów oceniło go jako średni, 30% jako niski, 12% jako wysoki, 11% jako bardzo niski, a 4% jako bardzo wysoki.

 

Bankowcy o klimacie inwestycyjnym i strategiach finansowania projektów budowlanych

 

Wśród uczestników panelu dyskusyjnego instytucji finansowych, którego moderatorem był Radosław Górecki, Communication Manager w firmie Ghelamco Poland, poziom optymizmu był mocno zróżnicowany. Anna Glanowska-Szpor, Dyrektor Zarządzająca Sektorem Budownictwa w ING Banku Śląskim, wyraziła opinię, że lata 2017-2018 powinny być latami wzrostowymi dla branży budowlanej. Zdaniem Piotra Okońskiego, Dyrektora Departamentu Klienta Strategicznego – Budownictwo i Finansowanie Nieruchomości w PKO BP, spowolnienie w budownictwie jest odczuwalne, ale jest ono przejściowe i należy oczekiwać odbicia inwestycji. Ponadto, zastój w projektach publicznych jest kompensowany przez inwestycje na rynku mieszkaniowym. Według Romana Naglera, Dyrektora Kredytowego ds. Sektorów w Banku Zachodnim WBK, poziom optymizmu obniża się ze względu na słabe dane dotyczące budownictwa publikowane przez GUS. Spodziewa się on wzrostów w inwestycjach, ale kluczową kwestią jest dla niego rentowność projektów, zwłaszcza, że BZ WBK ma w tym zakresie negatywne doświadczenia z poprzedniego boomu inwestycyjnego. Ryzyko związane z projektami budowlanymi jest nadal wyższe niż średnie w gospodarce. Optymizmu nie podzielił również Michał Sternicki, Dyrektor Generalny Aareal Banku – Oddziału w Polsce, który natomiast zwrócił uwagę na dane NBP dotyczące spadków w inwestycjach, zwłaszcza prywatnych. Jego zdaniem duża niepewność co do przyszłych warunków prowadzenia działalności na polskim rynku (m.in. kwestia obciążeń podatkowych dotyczących sektora handlowego i bankowego) powoduje, że inwestorzy prywatni wstrzymują się z decyzjami dotyczącymi nowych inwestycji, czekając na poprawę koniunktury.

 

 

Dystrybutorzy o kondycji segmentu mieszkaniowego i potencjale zakupowym w świetle prognoz wykończeniowo-remontowych

 

Wśród zagadnień, jakie poruszyli uczestnicy panelu dystrybutorów, który moderowała Anna Wrońska, Redaktor Naczelna Muratora, pojawiła się m.in. kwestia różnic w podejściu do analizy wskaźników dotyczących domów jednorodzinnych oraz budynków wielorodzinnych. Zwrócił na nią uwagę Mirosław Lubarski, Członek Zarządu, Dyrektor ds. Marketingu i Eksportu w Grupie PSB, uczulając, że w przypadku np. wydanych pozwoleń budowlanych w segmencie deweloperskim mamy do czynienia z dużo większą synchronizacją procesu inwestycyjnego niż w segmencie inwestorów indywidualnych, który jest bardziej nieprzewidywalny. Jego zdaniem w kontekście produkcji i dystrybucji materiałów budowlanych od wskaźnika liczby oddawanych czy rozpoczętych mieszkań istotniejszy jest wskaźnik dotyczący ich powierzchni.

Paneliści byli zgodni, iż inwestorzy indywidualni są coraz bardziej świadomi, jeśli chodzi o zakupy materiałów budowlanych. Michał Jakubowski, Dyrektor Zarządzający reprezentujący Tadmar/Saint-Gobain Polska, wyraził opinię, że klienci indywidualni biorą obecnie coraz większy udział w wyborze technologii i producenta, kiedyś decyzje tego rodzaju podejmowali głównie wykonawcy. W swoich wyborach klienci kierują się marką i ceną, ale także ekologią i energooszczędnością. Marcin Szczygieł, Prezes Zarządu SIG, poruszył również kwestię wciąż stosunkowo niskiej innowacyjności budownictwa. Może ona według niego zwiększyć się za sprawą sprzedaży internetowej. Zdaniem Mirosława Lubarskiego, rola e-commerce może wzrastać, ale przede wszystkim w przypadku produktów wykończeniowych i wyposażenia wnętrz, jeśli chodzi o materiały budowlane na razie nie wyobraża sobie on, by handel internetowy mógł zastąpić tradycyjne kanały sprzedaży. Według szacunków Michała Jakubowskiego, udział e-commerce w rynku budowlanym to obecnie ok. 2,5-3%, jeśli jednak chodzi o segment wyrobów łazienkowych i urządzeń grzewczych jest to dużo więcej.

Uczestnicy panelu dyskutowali również na temat wpływu rządowego programu Rodzina 500+ na segment dystrybutorów materiałów budowlanych. Większość z nich wyraziła jednak opinię, że raczej nie będzie on znaczący, z uwagi na fakt, że oferowana przez rząd kwota wsparcia dla rodzin nie jest wystarczająca, by skutecznie skłaniać do decyzji o remontach. Widoczny zaczyna być jednak wpływ programu na decyzje niektórych pracowników firm dystrybuujących materiały budowlane o odejściu z pracy.

Kolejną poruszaną kwestią było oddziaływanie rządowego programu Mieszkanie+ na rynek materiałów budowlanych. Zdaniem Szymona Jungiewicza, Dyrektora Działu Badań i Analiz w Grupie Emmerson, wciąż zbyt wiele jest niewiadomych dotyczących realizacji tego programu, by móc ocenić jego ewentualny wpływ. W najbliższym czasie nie będzie on jednak odgrywał znaczącej roli w rynku mieszkaniowym.

Uczestnicy Forum PMR mieli ponadto okazję zapoznać się z zaletami wykorzystania technologii BIM w projekcie budowlanym, które przedstawił Jakub Kulig, BIM Project Manager reprezentujący Robobat Polska – Graitec Group. Natomiast o rozwoju dróg betonowych w Polsce i ich potencjale inwestycyjnym opowiedział im Michał Hebdaś, Kierownik Handlowy w firmie Cemex Infrastruktura.Podczas wydarzenia interesujące dyskusje nie ograniczały się jedynie do sali wykładowej i paneliz zaproszonymi gośćmi, ale żywo toczyły także w kuluarach. Cieszy nas fakt, że w oparciuo przeprowadzone przez nas badanie 98%, ankietowanych uczestników spotkania wyraziło zadowolenie z Forum, zarówno jeśli chodzi o jego zakres merytoryczny jak również organizację,  stwierdzając nie tylko, że powinno się ono odbyć za rok, ale także, że chce w nim wziąć udział.

Zapraszamy  do udziału w przyszłorocznej edycji branżowego Forum PMR Budownictwo w Polsce i już teraz zarezerwowania terminu 12 października 2017 w swoich kalendarzach.

Do zobaczenia za rok! Zespół PMR